آلمان یکی از معدود کشورهای جهان است که آموزش رایگان یا با هزینه پایین را در دانشگاه‌های دولتی خود ارائه می‌دهد و همین ویژگی، این کشور را به مقصدی جذاب و مقرون‌به‌صرفه برای دانشجویان تبدیل کرده است. اما آیا واقعا تحصیل در آلمان رایگان است؟ جواب این سوال و همچنین شرایط تحصیل رایگان در دانشگاه‌های آلمان  به علاوه هزینه‌های جانبی و مدارک مورد نیاز را در این مقاله بررسی خواهیم کرد. با Miss Viva تا پایان این مقاله همراه باشید.

تحصیل رایگان در آلمان واقعیت دارد؟

بله؛ تحصیل در بیشتر دانشگاه‌های دولتی آلمان رایگان است. اکثر دانشگاه‌های دولتی آلمان شهریه ندارند و دانشجویان خارج از اتحادیه اروپا تنها هزینه خدمات دانشجویی و اداری هر ترم که بسیار ناچیز است را پرداخت می‌کنند. هزینه خدمات هر ترم تحصیلی بین 100 تا 400 یورو بسته به نوع دانشگاه و برنامه تحصیلی متغیر است.

البته در مورد برنامه‌های تخصصی و دانشگاه‌های برخی از ایالت‌ها مانند بادن وورتمبرگ (Baden-Württemberg) استثنا وجود دارد و از دانشجو شهریه گرفته می‌شود. نگران نباشید، حتی با این وجود نیز هزینه تحصیل در آلمان نسبت به بسیاری از کشورهای اروپایی و جهان، پایین‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر است.

چرا تحصیل در آلمان رایگان است؟

دولت آلمان به آموزش قابل دسترس همگانی اعتقاد دارد و بر اساس همین سیاست، دانشگاه‌های دولتی برای اکثر برنامه‌های تحصیلی شهریه‌ دریافت نمی‌کنند. آموزش عالی در آلمان توسط مالیات‌دهندگان تامین مالی می‌شود و به همه دانشجویان (آلمانی و غیر آلمانی) اجازه می‌دهد تا از آموزش رایگان استفاده کنند. البته استثنائاتی مانند موارد زیر نیز وجود دارد:

• ایالت بادن وورتمبرگ: برخی از دانشگاه‌ها در برخی از ایالت‌های آلمان مانند بادن – وورتمبرگ (شامل شهرهایی مثل اشتوتگارت، کارلسروهه، فرايبورگ و هایدلبرگ) و بایرن (باواریا)، از دانشجویان غیر اتحادیه اروپا شهریه‌ای بین 400 تا 1500 یورو برای هر ترم دریافت می‌کنند. تعداد این دانشگاه‌ها هنوز بسیار کم است و بسیاری از دانشگاه‌های دولتی آلمان برنامه‌های تحصیلی کاملا رایگان را در مقاطع مختلف ارائه می‌دهند.
• برنامه‌های تحصیلی حرفه‌ای: برخی از برنامه‌های تحصیلی مانند کارشناسی ارشد حقوق (L.LM) یا کارشناسی ارشد مدیریت دولتی (MPA) دارای شهریه ناچیزی هستند. با این حال، این برنامه‌ها تنها حدود 15 تا 20 درصد از کل برنامه‌های تحصیلی را شامل می‌شوند.
• برنامه‌های تحصیلی تخصصی: این برنامه‌های تحصیلی، دارای مفاد تئوری و عملی تخصصی به همراه برنامه‌های مشارکتی هستند که در برخی موارد، شامل شهریه می‌شوند. برای مثال، بسیاری از دانشگاه‌های آلمان با دانشگاه‌های خارج از کشور همکاری می‌کنند و به دانشجویان این فرصت را می‌دهند که یک ترم یا یک سال را در جای دیگر تحصیل کنند.

هزینه‌های جانبی تحصیل رایگان در آلمان

با وجود این که شهریه بسیاری از بهترین دانشگاه‌های آلمان رایگان است، دانشجویان باید هزینه‌های زندگی و هزینه‌ خدمات ترم تحصیلی را در نظر بگیرند. در جدول زیر، لیست هزینه‌هایی که یک دانشجو برای تحصیل در آلمان نیاز دارد را به صورت تقریبی مشاهده می‌کنید:

شرایط تحصیل رایگان در آلمان

شرایط تحصیل رایگان در آلمان بسته به نوع دانشگاه، رشته تحصیلی و ملیت شما می‌تواند متفاوت باشد. در کل باید شرایط زیر را برآورده کنید:

مدرک تحصیلی معادل‌سازی شده

برای مقطع کارشناسی، دیپلم شما باید ۱۲ ساله و با دیپلم آبیتور آلمان مطابقت داشته باشد. اگر دیپلم شما با سیستم آموزشی آلمان هم‌خوانی نداشته باشد، باید دوره‌های کالج (StudienKolleg) را طی کنید تا مدرک شما معادل‌سازی شود. دوره کالج‌های آلمان ۱ ساله است. همچنین، برای تحصیلی رایگان در آلمان در مقطع کارشناسی ارشد، مدرک کارشناسی و برای تحصیل در مقطع دکترا، باید مدرک کارشناسی ارشد معادل‌ داشته باشید.

شرط مهارت زبان

برای اکثر رشته‌های رایگان، مدرک زبان آلمانی در سطح B2 یا C1 (مانند: TestDaF یا DSH) مورد نیاز است. برخی از دانشگاه‌ها با مدرک B1 پذیرش مشروط می‌دهند تا دوره زبان آلمانی را بگذرانید. برای تحصیل رایگان در برنامه‌های انگلیسی نیز باید مهارت زبان شما در سطح آیلتس 6.5 یا تافل 85 تا 90 باشد.

شرط معدل برای تحصیل رایگان در آلمان

شرط معدل برای تحصیل رایگان در دانشگاه‌های آلمان، به رشته و نوع دانشگاه بستگی دارد اما به صورت کلی معدل بالای ۱۴ شانس پذیرش را افزایش می‌دهد. شرط معدل به ویژه برای پذیرش و تحصیل رایگان در آلمان در رشته‌های پزشکی و دندانپزشکی که رقابتی‌تر هستند، بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد.

شرایط سنی برای تحصیل رایگان در آلمان

در کل شرایط سنی خاصی برای تحصیل رایگان در آلمان وجود ندارد اما گپ تحصیلی نباید زیاد باشد. برای مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد، سن زیر ۳۰ سال و برای دکترا تا ۴۰ سال، مناسب خواهد بود. گپ تحصیلی زیاد شانس پذیرش و اخذ ویزای تحصیلی آلمان را پایین می‌آورد، مگر سوابق کاری و تحقیقاتی مرتبط بتواند این گپ تحصیلی را جبران کند.

تمکن مالی برای تحصیل رایگان در آلمان

یکی از شرایط مهم اخذ ویزای تحصیلی آلمان، اثبات تمکن مالی است. باید ثابت کنید که توانایی مالی کافی برای پوشش هزینه‌های زندگی را در طول مدت اقامت خود دارید. هزینه تمکن مالی آلمان حدود 11,904 یورو برای ۱ سال اقامت است. این مبلغ باید در یک حساب مسدود شده (Blocked Account) واریز شود. از طریق روش‌های دیگر نیز می‌توان تمکن مالی را اثبات کرد.

مدارک لازم جهت تحصیل رایگان در آلمان

برای اخذ ویزای تحصیلی آلمان و اپلای دانشگاه مدارک زیر لازم است:

• پاسپورت معتبر (حداقل ۶ ماه)
• عکس پاسپورتی
• مدارک تحصیلی ترجمه شده (دیپلم، پیش دانشگاهی، کارشناسی یا ارشد)
• مدرک زبان آلمانی (B2/C1) یا مدرک زبان انگلیس (آیلتس 6.5 یا تافل معادل)
• انگیزه‌نامه (Statement of Purpose)
• ریز نمرات و رزومه تحصیلی (CV) مانند مدارک تحصیلی قبلی و کارآموزی
• توصیه‌نامه (برای مقاطع ارشد و دکترا)
• گواهی تمکن مالی
• بیمه درمانی
• سوابق کاری (در صورت وجود)
• گواهی بورسیه تحصیلی (در صورت وجود)

مقاطع مختلف برای تحصیل رایگان در آلمان

امکان تحصیل رایگان در آلمان در تمامی مقاطع آموزش عالی (کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا)، مقاطع قبل از دانشگاه (دانش آموزان زیر ۱۸ سال) و رشته‌های مختلف (پزشکی، هنر، مهندسی، علوم انسانی، مدیریت و غیره) برای دانشجویان مهیا است. البته توجه داشته باشید که شرایط تحصیل و هزینه‌های ترم، بسته به این که در چه مقطع، رشته و دانشگاهی تحصیل می‌کنید، ممکن است متفاوت باشد.

با توجه به مقطع تحصیلی شما، شرایط و مدارک زیر برای تحصیل رایگان در آلمان ضروری است:

چنانچه می‌خواهید در یکی از رشته‌های زیر به صورت رایگان در کشور آلمان تحصیل کنید، شرایط و مدارک زیر را در نظر داشته باشید:

شرایط دریافت بورسیه برای تحصیل رایگان در آلمان

یکی از روش‌های تحصیل رایگان در آلمان، استفاده از بورسیه‌های تحصیلی متعددی است که دولت آلمان و بنیادها ارائه می‌دهند. فاندها و بورسیه‌های تحصیلی، هر کدام بر اساس شرایط خاصی اعطا می‌شوند و میزان پوشش هزینه‌های آنها نیز متفاوت است. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه مقاله‌ی تفاوت فاند و بورسیه را مطالعه کنید.

از جمله معروف‌ترین و بهترین بورسیه‌های تحصیلی برای تحصیل رایگان در دانشگاه‌های آلمان موارد زیر هستند:

بورسیه Expatrio

اکسپاتریو، ارائه‌دهنده حساب مسدود شده در آلمان است و بورسیه‌های 15,000 یورویی را برای برنده اول و چندین جایزه دیگر (نفر دوم 12,000 یورو، نفر سوم 9000 یورو و هفت جایزه دیگر) را به دانشجویان برای تحصیل رایگان در آلمان ارائه می‌دهد. برای نمونه، برای ترم زمستانی 2025 شما می‌توانید یک ویدیو خلاقانه ساده حداکثر ۲ دقیقه‌ای به وب‌سایت Expatrio ارسال کنید و به این سوال پاسخ دهید: «تحصیلات در آلمان چگونه به شما کمک می‌کند تا تاثیر مثبتی بر دیگران بگذارید؟».

بورسیه DAAD

بزرگ‌ترین ارائه‌دهنده بورسیه‌ تحصیلی در آلمان است که بر اساس شایستگی تحصیلی، به دانشجویان کمک مالی می‌کند. بورسیه DAAD، حمایت مالی کامل یا جزئی را برای پوشش هزینه‌های زندگی و هزینه‌های اضافی مانند هزینه سفر و تحقیق ارائه می‌دهد.

بورسیه Deutschlandstipendium

بورسیه بنیاد ملی آکادمیک آلمان (Deutschlandstipendium) ماهانه 300 یورو به دانشجویان با استعداد کمک مالی می‌کند. بورسیه‌ها توسط دانشگاه‌ها و اهداکنندگان خصوصی تامین مالی می‌شوند. این بورسیه برای دانشجویان با عملکرد تحصیلی قوی در دسترس است. اعطای این بورسیه بر عهده دانشگاه‌ها است و معیارهای واجد شرایط بودن را آنها تعیین می‌کنند.

بورسیه Erasmus

بورسیه Erasmus، به عنوان بزرگ‌ترین برنامه تبادل دانشجو در اروپا (European Student Exchange Program)، توسط اتحادیه اروپا تامین مالی می‌شود و به دانشجویان برای چند ترم یا کل دوره تحصیلی در آلمان، کمک مالی می‌کند. بسیاری از دانشگاه‌های آلمان، در پروژه‌های تبادل اراسموس شرکت می‌کنند و به دانشجو این فرصت را می‌دهند که هزینه تحصیلات خود در آلمان را تامین مالی کند.

بورسیه Heinrich Boll Foundation

بورسیه بنیاد هاینریش بل، برای دانشجویان کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا در دسترس است و صرف نظر از رشته تحصیلی یا ملیت، به متقاضیانی ارائه می‌شود که دارای سوابق تحصیلی و مشارکت اجتماعی قوی هستند.

بورسیه‌های دانشگاهی

بسیاری از دانشگاه‌های آلمان، بورسیه داخلی و اختصاصی خود را ارائه می‌دهند. دانشگاه مورد نظر خود را بررسی کنید و ببینید آیا گزینه‌های کمک مالی و بورسیه خاصی ارائه می‌دهند یا خیر.

دیگر بورسیه‌های دولتی

سازمان‌های دولتی و خصوصی دیگری مانند بنیاد فردریش ابرت (Friedrich Ebert) بر اساس نیاز و شایستگی تحصیلی، بورسیه‌هایی را به دانشجویان ارائه می‌دهند.

برای اطلاع دقیق از انواع و شرایط بورسیه‌ها، مقاله انواع بورسیه‌‌های تحصیلی آلمان را مطالعه کنید.

بهترین دانشگاه‌ها برای تحصیل رایگان در آلمان

در آلمان معروف‌ترین و برترین مراکز آموزش عالی، دانشگاه‌های دولتی هستند که تعدادشان به حدود ۲۴۰ مرکز می‌رسد. برخی از برترین دانشگاه‌های آلمان، سالانه در رتبه بندی‌های جهانی مثل ARWU و QS Ranking جایگاه بالایی را به خود اختصاص می‌دهند و اعتبار بین‌المللی زیادی دارند. اکثریت این دانشگاه‌های دولتی شهریه ندارند و تحصیل رایگان در آلمان را در دسترس دانشجویان قرار می‌دهند. برخی از دانشگاه‌های برتر بدون شهریه یا با شهریه پایین در آلمان عبارتند از:

دانشگاه‌های انگلیسی زبان برای تحصیل رایگان در آلمان

بیشتر برنامه‌های مقطع کارشناسی در دانشگاه‌های دولتی، به زبان آلمانی تدریس می‌شوند. با این حال، بسیاری از دانشگاه‌ها، برنامه‌های تحصیلی رایگان به زبان انگلیسی را نیز در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا، در رشته‌هایی مانند STEM (رشته‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات)، تجارت و علوم اجتماعی ارائه می‌دهند.

تقاضا برای دوره‌های انگلیسی در سال‌های گذشته چند برابر شده است و دانشگاه‌ها در تلاش هستند تا برنامه‌های بیشتری حتی در سطح کارشناسی به دانشجویان بین المللی برای تحصیل رایگان در آلمان ارائه دهند. از بهترین دانشگاه‌‌های دولتی آلمان که برخی برنامه‌های انگلیسی را بدون شهریه ارائه می‌دهند، موارد زیر هستند:

• دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ (LMU)
• دانشگاه هایدلبرگ (1500 یورو شهریه به علاوه هزینه ترم)
• دانشگاه آزاد برلین (FU)
• دانشگاه هومبولت برلین (HU)
• دانشگاه فنی برلین (TU)
• دانشگاه RWTH آخن

بیشتر بخوانید: ددلاین دانشگاه های آلمان در سال ۲۰۲۶

مزایا و معایب دانشگاه‌های رایگان در آلمان

تحصیل رایگان در دانشگاه‌های آلمان، فرصتی طلایی برای دسترسی مقرون به صرفه به آموزش با کیفیت بالا در محیطی بین المللی است. با این حال در کنار مزایای فراوان، نیاز به تسلط به زبان آلمانی، هزینه های زندگی و فرآیندهای بروکراتیک نیز از چالش‌های اصلی هستند. در جدول زیر مزایا و معایب دانشگاه‌های رایگان آلمان به صورت جامع بیان شده است:

تحصیل رایگان در آلمان با میس ویوا در سریع‌ترین زمان

در این مقاله تا اینجا متوجه شدیم که تحصیل رایگان در آلمان امکان پذیر است و اکثریت دانشگاه‌های آلمان از دانشجویان شهریه‌ای دریافت نمی‌کنند. تنها هزینه‌ای که این دانشگاه‌های دولتی از دانشجو می‌گیرند مربوط به هزینه خدمات دانشجویی و اداری هر ترم بین 100 تا 400 یورو می‌شود که بسیار مبلغ ناچیزی است.

آژانس مهاجرتی میس ویوا (Miss Viva)، با اتکا بر سابقه ۷ ساله و همچنین تجربه و تخصص تیم حرفه‌ای خود که سابقه زندگی و تحصیل در بسیاری از کشورها از جمله آلمان، کانادا و آمریکا را دارند و ارتباط مستقیم با دانشگاه‌های معتبر و سفارت‌ها، به شما در راه حقیقت بخشی به رویایی تحصیل در آلمان کمک خواهد کرد.

میس ویوا در مسیر تحصیل رایگان در دانشگاه‌های آلمان از لحظه تصمیم گیری تا بعد از سفر به آلمان، همراه و راهنمای شما خواهد بود. تیم متخصص MissViva، خدماتی همچون مشاوره رایگان و تخصصی و همراهی در فرآیندهای اخذ پذیرش تحصیلی و ویزا، اخذ فاند و بورسیه‌های تحصیلی، خدمات اوسبیلدونگ، پرداخت اپلیکیشن فی دانشگاه‌ها، رزرو وقت سفارت، و شرکت در دوره‌های آمادگی آزمون‌های زبان و آزمون‌های ورودی را ارائه می‌دهد.